Witraże. Między teologią a estetyką.
W tekście "Impresje gotyckie" opisałam spotkanie opata Saint Denis Sugera z Bernardem z Clairvaux. Budziło ono pewne emocje, albowiem Suger przedstawił właśnie swoją, autorską koncepcję kształtu świątyni.
Działo się to w czasie gdy Kościół intensywnie się reformował. Suger pozostawał głęboko w nurcie kuniackim, Bernard stał na czele ruchu zakonnego odchodzącego całkowicie w stronę życia w duchu ewangelicznej prostoty.
Już ruch kluniacki była to głęboka refoma życia zakonnego.
https://dziedzictwo.ekai.pl/@@reforma_kluniacka
Jak czytam, miała ona na celu zarówno naprawienie w oczach wiernych obrazu duchowieństwa, jak też skupienie życia monastycznego na modlitwie. Centrum w którym zaczęto kształtować nowy model monastyczny było Cluny, gdzie zbudowano i długo powiększano nowy typ klasztoru benedyktyńskiego. Powstało największe w Europie centrum zakonne z ogromną siecią powiązanych klasztorów. Wg różnych danych ich liczba oscyluje w koło 1000.
Było to pierwsze zgromadzenie podległe bezpośrednio papieżowi a nie lokalnemu, świeckiemu władcy.
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Opactwo_%C5%9Bw._Piotra_i_Paw%C5%82a_w_Cluny
.
W wielkim skrócie, mnisi mieli żyć skromnie, spędzając czas na wielu rozpisanych na cały dzień modlitwach. Prawie nie zostało czasu na zwykłą pracę, czynności powszednie, pracę w gospodarstwach posiadanych przez klasztor. W związku z tym spadała ona na osoby o niższym statusie.
Jednak skromność życia osobistego to jedno, a wspaniałość świątyni na chwalę Bożą była nie tylko akceptowana ale pożądana.
Proszę, w linku bardzo obszerny materiał i kolejne linki ilustrujące bogactwo i piękno budowli kluniackich.
http://isztuka.edu.pl/i-sztuka/node/327
Opat Suger podejmując się odnowy starożytnej świątyni w Saint Denis myślał duchem kuniackim. W połączeniu z poglądem na rolę światła, jaką w swoim traktacie przedstawił Pseudo Dionizy Aeropagita, otrzymaliśmy koncepcję architektoniczną, po raz pierwszy zrealizowaną przez niego w podległym klasztorze.
Światło czyli ogromne okna. Oraz kluniackie podejście do sposobu oddawania Bogu chwały poprzez kunszt liturgii i bogactwo wnętrza.
W wyniku tego witraże stały się ogromnymi barwnymi obrazami, zawierającymi opowieści z Biblii.
Trzeba sobie zresztą uzmysłowić, że światło poprzez te gęste i kolorowe szkła docierało do wnętrza w bardzo umiarkowanych dawkach. Skrajnym bodaj przykładem ciemnych witraży jest świątynia w Chartres. Tam projekty witraży zostały tak pomyślane, by wśród ogromnych kolorowych okien, tylko niewielka liczba przezroczystych szklanych powierzchni dawała jasne światło. Padające ściśle na tzw labirynt na posadzce świątyni.
.
Mamy więc jakby sprzeczność. Realizacja wiraży gotyckich wg pomysłu opata Sugera bardzo ogranicza dostęp światła w rozumieniu fizycznym.
Oczywiście jeśli pomyślimy o świetle wiedzy, to okna witrażowe, czytane od dołu ku górze, opowiadają i uczą. Podobnie jak obecne w świątyniach obrazy, mozaiki, rzeźby. Biblia ubogich.
I tu wracam do przywołanego na początku spotkania podczas konsekracji świątyni Saint Denis.
Oto Suger, Bernard z Clairvaux...i Alienor... Ona obecna jakby symbolicznie a nie tylko fizycznie. Symbolicznie, albowiem choć Suger był osobą, która przyczyniła się do wykonania woli jej ojca (małżeństwo z następcą tronu Francji), to ona w życiowo najważniejszej sprawie oczekiwała na spotkanie z Bernardem z Clairvaux. Zapewne uznając, że jest on ze swoim spojrzeniem na wiarę bliżej Boga. A chciała prosić o cud.
Bernard był bowiem cystersem, idącym odmienną drogą oddawania czci Bogu.
.................................................................................................
W okolicach roku 1100 zaczyna się historia nowego zakonu.
Oto w roku 1098 zakonnik Robert z Molesme z kilkoma braćmi opuszcza ten benedyktyński klasztor z powodu niezgody na kluniacki sposób życia monastycznego.
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Cystersi
Proponowany przez niego powrót do eremickiej prostoty znalazł uznanie w oczach kolejnych braci. W linku szczegółowa historia powstania zakonu cystersów.
Osobą która wywarła na kształt zgromadzenia największy wpływ był Bernard. Jego klasztor w Jasnej Dolinie, Clairvaux, stał się wzorcowy.
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Bernard_z_Clairvaux
Słynny z ogromnego talentu oratorskiego, zwolennik patrzenia przez pryzmat wiary a nie scholastyki, wchodzący w spór z Abelardem. Propagator kultu maryjnego.
Jego przepis na kształt budowli sakralnej to maksymalna prostota kształtu. Brak wszelkich ozdób ponad niezbędne minimum wyposażenia świątyni. Brak wież. Okna zapełnione przezroczystymi płytkami szklanymi bez wiraży czyli obrazów figuratywnych.
Gdy w nowo budowanych świątyniach pojawiły się duże okna wg nowego, gotyckiego stylu, dopuszczono jedynie skromne ornamenty roślinne. I minimum koloru.
...........................................................................................
W następnych notkach postaram się zaprosić czytelników na dalszą wędrówkę po historii witraży i pięknych szkieł.
tagi: witraż
|
Maryla-Sztajer |
| 28 października 2022 12:44 |